Maden Hukuku

Yer kabuğunda ve su kaynaklarında tabii olarak bulunan, ekonomik ve ticari değeri olan; petrol, doğal gaz, jeotermal ve su kaynakları dışında kalan her türlü madde Maden Kanunu kapsamında maden sayılır.

Maden Kanunu'na göre madenler 5 ana gruba ayrılarak ruhsatlandırılır: I. Grup kum, çakıl ve tuğla-çimento killeri; II. Grup agrega, hazır beton, asfalt, mermer, traverten ve dekoratif taşlar; III. Grup eriyik tuzlar ile karbondioksit ve hidrojen sülfür gazları; IV. Grup endüstriyel, enerji, metalik ve radyoaktif madenler; V. Grup kıymetli ve yarı kıymetli taşlardır.

Altın, gümüş ve platin madenleri IV. Grup (c) bendi kapsamındadır; bu bent metalik madenler yönünden ruhsatlandırma ve Devlet hakkı değerlendirmesinde önem taşır.

Hayır. İlk müracaat, arama ruhsatı, buluculuk, görünür rezerv geliştirme ve işletme ruhsatı hakları hisselere bölünemez; her hak bir bütün olarak işlem görür.

Maden ruhsatları, görünür rezerv geliştirme hakkı ve buluculuk hakkı devredilebilir. Devirden önce devrin yapıldığı tarihteki ruhsat bedelinin iki katı tutarında devir bedeli alınır; devir Bakanlık onayı ve maden siciline şerhle tamamlanır.

Maden hak ve vecibeleri miras yoluyla intikal eder. Mirasçılar arasında dava bulunmuyorsa intikal işlemlerinin 6 ay içinde tamamlanması gerekir; sürenin geçirilmesi ruhsat hukuku bakımından fesih riski doğurabilir.

Devlet memurları, diğer kamu görevlileri ve MAPEG merkez veya taşra teşkilatında çalışan yevmiyeli ya da mukaveleli personel arama ve işletme ruhsatı alamaz. Bu hakka sahipken memur olanların haklarını 6 ay içinde devretmesi gerekir.

Çevresel etki değerlendirmesi işlemleri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülür. Kurum görüşleri süresinde bildirilmezse ilgili mevzuattaki olumlu kabul kuralları ayrıca kontrol edilmelidir.

Devlet ormanlarındaki maden arama, işletme ve altyapı tesisleri için Orman Kanunu hükümleri uyarınca izin süreci işletilir. İzin süresi, bedel rejimi ve üçüncü kişilere işlettirme/devir sonuçları somut ruhsat ve proje kapsamında incelenmelidir.

Kamu hizmeti veya umumun yararına ayrılmış yerlere ve tesislere 60 metre, binalara 60 metre, özel mülkiyete konu araziye ise 20 metre mesafe dahilinde madencilik faaliyeti için ilgili izinler aranır. Mesafeler yatay olarak hesaplanır.

ÇED kararı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı veya mülkiyet izni olmadan faaliyette bulunulması halinde idari para cezası ve faaliyetlerin durdurulması gündeme gelir. Maktu para cezası tutarları yıllık güncellendiğinden somut dosyada MAPEG 2026 mali yükümlülükler tablosu ve güncel Maden Kanunu metni kontrol edilmelidir.

Kritik maden; arz kesintisi veya yüksek fiyat artışı halinde ciddi ekonomik sorun ya da güvenlik zafiyeti doğurabilecek, sanayi üretimi için önemli ve arz riski yüksek madendir. Stratejik maden ise ulusal güvenlik ve ekonomik refah bakımından yüksek öneme sahip, arzı iç veya dış etkenlerle kısıtlanabilecek madendir.

Bu madenler Millî Savunma Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve ilgili kamu kurumlarının görüşleri alınarak Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından tespit edilir. Stratejik veya kritik madenlerde acele kamulaştırma gündeme gelebilir.

Devlet hakkı, ocaktan çıkarılan madenin ocak başı fiyatı üzerinden alınan Devlet payıdır. Maden grubu, bent, üretim yöntemi ve Cumhurbaşkanı kararlarıyla uygulanan artırım/indirimler oranı değiştirebildiğinden güncel MAPEG duyuruları ile birlikte hesaplanmalıdır.

Yeraltı işletme yöntemiyle üretimde Devlet hakkının belirli kısmı alınmayabilir. IV. Grup (c) bendi madenlerin yurt içinde entegre tesislerde metal hale getirilmesinde ayrıca indirim rejimi bulunur; altın, gümüş ve platin yönünden istisnalar ayrıca incelenmelidir.

Ruhsat ve rehabilitasyon bedellerinin tamamı her yıl ocak ayının sonuna kadar yatırılır. Süresinde yatırılmayan bedeller haziran ayının son gününe kadar gecikme zammı ile ödenmelidir; bu sürede de ödeme yapılmazsa ruhsat iptali gündeme gelir.

Rehabilitasyon bedeli işletme ruhsat bedeli tutarında tahakkuk ettirilir. Bu bedel maden sahasının rehabilitasyonu, iyileştirilmesi ve ağaçlandırılması amacıyla kullanılır; yükümlülüğü kalmayan ruhsat sahibine kalan kısım mevzuattaki şartlarla iade edilebilir.

Sevk fişi olmadan maden sevki tespit edilirse madene el konulması, Devlet hakkı ve ocak başı satış bedeli üzerinden idari para cezası gündeme gelir. Tekrarda ceza katsayısı artabileceğinden sevk kayıtları düzenli tutulmalıdır.

Ruhsatsız, başkasına ait ruhsat alanında veya izin alanı dışında üretim halinde faaliyet durdurulur; madene el konulması ve ocak başı satış bedeline bağlı idari para cezası uygulanabilir. Tekrar halinde ceza ağırlaşabilir.

Arama süreci ön arama, genel arama, detay arama ve uygun maden grupları için fizibilite dönemlerinden oluşur. Ön arama ilk yıl, genel arama IV. Grup için daha uzun, detay arama IV. Grup için 4 yıl, fizibilite dönemi ise IV. Grup (b), (c) ve (ç) bentleri için ek süre olarak gündeme gelebilir.

Ruhsat sahipleri işletme faaliyet raporunu kural olarak her yıl nisan ayı sonuna kadar Bakanlığa verir. Süresinde veya usulüne uygun verilmemesi idari para cezası ve eksiklik giderilmezse faaliyet durdurma sonucu doğurabilir; güncel ceza tutarı MAPEG tablosundan kontrol edilmelidir.

Sel, yangın, deprem, grizu patlaması, çökme gibi doğal afetler ve beklenmedik kazalar; savaş, iç savaş, ayaklanma ve genel grev gibi toplumsal olaylar; ruhsat sahibinin kusuru olmaksızın izinlerin alınamaması ve Bakanlıkça haklı görülen diğer beklenmedik haller mücbir sebep olarak değerlendirilebilir. Kabul halinde yükümlülükler askıya alınabilir ve ruhsat süreleri uzayabilir.

Stratejik veya kritik madenler ile IV. Grup (b) ve (c) bendi madenlerin üretimi için ihtiyaç duyulan ve malik ile anlaşma sağlanamayan özel mülkiyet konusu taşınmazlarda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'nın talebiyle acele kamulaştırma kararı gündeme gelebilir.

Kamulaştırılan taşınmazın mülkiyeti Hazineye ait olur ve ruhsat hukuku süresince ruhsat sahibine tahsis edilir. Kamulaştırma bedeli ruhsat sahibi tarafından ödenir; ruhsat sona erdiğinde ruhsat sahibinin taşınmaz üzerinde hakkı kalmaz.

İşletme ruhsatı madenin rezerv durumu ve projesine göre en az 10 yıl için verilir. Yeni proje ve rezerv artışıyla süre uzatımı istenebilir; toplam sürenin 60 yılı aşması taleplerinde Cumhurbaşkanı kararı aranır.

Müracaat edilebilecek azami alan büyüklükleri maden grubuna göre değişir: I. Grup (a) için 10 hektar, I. Grup (b) için 20 hektar, II. Grup için 100 hektar, III. Grup için 500 hektar, IV. Grup için 2000 hektar sınırı esas alınır. V. Grup alan sınırı projenin niteliğine göre Bakanlıkça belirlenir.

Güvence bedeli, ruhsat sahibinin mali, idari ve çevresel yükümlülüklerini yerine getireceğine ilişkin teminat niteliği taşır. Devlet hakkı, çevre rehabilitasyonu veya idari para cezaları gibi borçların doğması halinde mevzuat çerçevesinde bu güvenceden mahsup yapılabilir.

Bakanlığa veya MAPEG'e sunulan rapor, proje ve beyanlarda gerçeğe aykırı, yanıltıcı veya yalan bilgi verilmesi idari para cezası, teknik personel yönünden yaptırım ve tekrarda ruhsat hukuku bakımından daha ağır sonuçlar doğurabilir. Güncel maktu tutar ve tekrar hükümleri her dosyada yürürlükteki metinden kontrol edilmelidir.