İş Hukuku

İşçi ve işveren alacakları ile işe iade taleplerinde dava açmadan önce arabuluculuğa başvuru kural olarak dava şartıdır. Arabuluculuk son tutanağı olmadan açılan dava usulden reddedilebilir.

Ücret, fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil, yıllık izin, kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve iş sözleşmesinden doğan diğer para alacakları işçilik alacağı olarak gündeme gelebilir.

Birçok işçilik alacağı bakımından beş yıllık zamanaşımı uygulanır. Ancak alacağın türü, doğduğu tarih ve geçiş hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Arabuluculuk son tutanağından sonra talebin türüne göre genel zamanaşımı ve hak düşürücü süreler dikkate alınır. İşe iade taleplerinde süreler özellikle kısa olduğu için ayrıca kontrol edilmelidir.

İş sözleşmesi, bordro, banka kayıtları, SGK hizmet dökümü, puantaj, vardiya çizelgesi, yazışmalar, fesih bildirimi ve tanık bilgileri dosyanın niteliğine göre önem taşır.

En az bir yıllık kıdem, kanunda aranan fesih veya sona erme nedeni ve işçinin kıdem tazminatına hak kazanmasını engelleyen bir durum bulunmaması halinde kıdem tazminatı gündeme gelir.

Belirsiz süreli iş sözleşmesinin kanundaki bildirim sürelerine uyulmadan feshedilmesi halinde, bildirim süresine karşılık gelen ücret tutarında ihbar tazminatı talep edilebilir.

Kıdem tazminatı hesabında giydirilmiş brüt ücret esas alınır. Düzenli yemek, yol, prim ve benzeri menfaatlerin hesaba dahil edilip edilmeyeceği somut bordro ve ödeme düzenine göre incelenir.

İşçinin haklı nedenle fesih sebepleri oluşmuşsa kıdem tazminatı talep edilebilir. İşverenin haklı nedenle ve işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeniyle feshi ise farklı sonuç doğurabilir.

Salt istifa kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz. Ancak emeklilik, askerlik, evlilik, haklı nedenle fesih veya kanunda tanınan özel haller varsa ayrıca değerlendirilir.

Fazla mesai; puantaj, vardiya kaydı, giriş-çıkış kayıtları, yazışmalar ve tanık anlatımlarıyla ispatlanabilir. İmzalı bordro ve banka ödemeleri ayrıca değerlendirilir.

Bordronun imzalı olup olmadığı, ihtirazi kayıt bulunup bulunmadığı ve banka ödemesinin bordroyla uyumu önemlidir. Gerçek çalışma bordroya yansımamışsa ayrıca talep tartışılabilir.

Tatil günlerinde fiilen çalışma; vardiya listesi, işyeri kayıtları, yazışmalar ve tanık beyanlarıyla ispatlanabilir. Bordro ve ödeme kayıtları ayrıca incelenir.

Kullanılmayan yıllık izin ücretinin para alacağına dönüşmesi kural olarak iş sözleşmesinin sona ermesiyle gündeme gelir. İzin kayıtlarının işveren tarafından tutulması önemlidir.

Elden ödeme, gerçek ücretin tespitinde ispat sorunları doğurabilir. Banka kayıtları, tanık anlatımları, emsal ücret araştırması ve işin niteliği birlikte değerlendirilir.

İşe iade taleplerinde fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde arabuluculuğa başvurulması gerekir. Arabuluculuk anlaşmazlıkla biterse kanundaki kısa dava süresi ayrıca takip edilmelidir.

İş güvencesi hükümleri bakımından işyerinde en az otuz işçi koşulu ve işçinin en az altı aylık kıdemi gibi şartlar aranır. İşverenin aynı işkolundaki işyerleri birlikte değerlendirilebilir.

İşe iade kararı sonrası işçinin süresinde başvurması gerekir. İşverenin işe başlatıp başlatmamasına göre boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı gündeme gelebilir.

Mahkeme veya özel hakem, işçinin kıdemi, fesih nedeni ve olayın özelliklerine göre kanuni sınırlar içinde işe başlatmama tazminatını belirler.

İşe iade koşulları oluşmasa bile işçi, kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai ve diğer işçilik alacakları yönünden arabuluculuk ve dava yoluna başvurabilir.

SGK kayıtları çalışma süresi ve bildirilen ücret bakımından önemli delildir. Ancak gerçek ücret ve fiili çalışma düzeni başka delillerle de ispatlanabilir.

Tanık beyanı özellikle fiili çalışma, fazla mesai ve tatil çalışmaları bakımından önemlidir; ancak bordro, puantaj ve yazılı kayıtlarla birlikte değerlendirilir.

Hukuka uygun elde edilmiş yazışmalar iş ilişkisi, çalışma düzeni veya fesih sebebi bakımından delil olarak ileri sürülebilir. Delilin elde ediliş biçimi ayrıca önem taşır.

İbranamenin geçerliliği için kanundaki şekil, süre ve ödeme koşulları aranır. İş ilişkisinin sona ermesinden hemen sonra alınan veya ödeme içermeyen ibra metinleri ayrıca incelenmelidir.

Faiz başlangıcı alacağın türüne, temerrüt tarihine, fesih tarihine ve arabuluculuk/dava sürecindeki taleplere göre değişebilir. Her kalem ayrı değerlendirilmelidir.